Azerbaycanda Ãoniversite kazandiÄYinizda yapamaniz gerekenler

Azerbaycanda Ãoniversite kazandiÄYinizda yapamaniz gerekenler

Azerbaycan tercih eden öÄYrencilerimize Azerbaycan Üniversitelerinin yetki verdiÄYi kurum olarak öÄYrenci yerleÅYtirilmesi yapmakta kayit prosedürlerini gerçekleÅYtirmekteyiz. Azerbaycan Devlet ve Özel Üniversitelerimizle  iÅY birliÄYi adina yapilan anlaÅYmalarimiz tamamlanmiÅY olup, ÖÄYrencinin Azerbaycan üniversite hayali gerçekleÅYmektedir. Akraba

topluluklarindan yurdumuza gelmek isteyen, YÖS sinavinda ülkemizde okumayi Hak kazanmiÅY olan öÄYrencilerimize  üniversite yerleÅYimi yurt iÅYlemlerinde oturum iÅYlemlerinde yardimci olmaktayiz bu konuda öncü olmak firmamiz adina gurur vericidir. Akraba topluluklari arasinda olan Azeri öÄYrencilerimize üniversite ve yada dil kursu Tömere kayit iÅYlemlerinde yaninda yer almaktayiz. Azerbaycani tercih eden ve üniversite kazanan öÄYrencilerimizin  kayit iÅYlemlerini yürütme onayi almiÅY ve öÄYrencilerimiz güven içinde sorunsuz  üniversitelere  yerleÅYim programlarimiza yerleÅYtirmekteyiz. Ayrica Azerbaycanda Türk ÖÄYrencilere ayrilmiÅY % 10 üniversitelerde kontenjanlari azerbaycan EÄYitim Merkezinden kayit yapilarak EuroStar sayesinde  sinavla yerleÅYim hakki kazanan öÄYrencilerimiz ve  baraji gecen öÄYrencilerimizin kayit için gerekli belgeleri hazirlamasi ve bir an önce rezervasyonla yerlerini ayarlatmasi gerekmektedir. Azerbaycan eÄYitim merkezimize kayit olan öÄYrencimizin rezervasyonla üniversitede yeri hazirlanmakta listeye alinmaktadir. Listeye alinan öÄYrencinin kabulü kesinlikle olmuÅY gözüyle bakilmalidir. Azerbaycan üniversitelerini hak kazanan sinav sonuç belgesini Noter iÅYlemi yaptirdiktan sonra teslim edebilir. Ä°kametgah, Kimlik belgesi, 2 resim ile Pasaport baÅYvurusunda bulunur. Tavsiyemiz sinavda Baraji aÅYmalaridir. ÖÄYrenci dosyasi acilmasi için yüksek öÄYretim kurumunun yapmiÅY olduÄYu yeterlilik  165 puan  alt sinir olarak belirlenir.165 puani aÅYan öÄYrencinin öÄYrenci dosyasi acilir ve öÄYrenci durumuna geçer. Pasaportun harc ücretini yatiran ve en az 6 aylik pasaport geçerlidir. Azerbaycan üniversitelerini kazanan öÄYrenci kayitlari  eylülün 2 haftasi üniversitede yapilmaktadir. Önceden  merkezimize rezerve yaptirmiÅY iseniz sorun olmayacaktir, aksi takdirde geç baÅYvurular yaptiÄYinizda tercihiniz  geçersiz sayilabilir. Araci yada kiÅYilere  güvenmeyin resmi anlaÅYmasi olan tek  kayit ofisi EuroStar'dir.Azerbaycan Milli EÄYitim BakanliÄYi ve Azerbaycan Üniversitelerine firmamizi sorgulatabilir, daha güven içinde iÅYlemlerinizi gercekleÅYtirebilirsiniz. Azerbaycanda  sizlere hizmet ve eÄYitime destek için buradayiz.

EÄYitim Sistemi

AZERBAYCAN EÐİTİM SİSTEMİ

Muammer ERGÜN

Bu çaliÅYmada Azerbaycan EÄYitim Kanunu esas alinarak “Azerbaycan EÄYitim Sistemi” incelenmeye çaliÅYilmiÅYtir. Azerbaycan’daki uygulamalar hakkinda Azerbaycan’in Türkiye EÄYitim temsilcisi Doç. Dr.Ä°smail Ä°smailov’dan ve Doktor Elmir BayramoÄYlu’ndan bilgi alinmiÅYtir.

 

Azerbaycan

88.600 km2 yüzölçümlü olan Azerbaycan’in güneyinde Ä°ran, kuzeyinde Rusya Federasyonu, batisinda Ermenistan, güneybatisinda Türkiye, kuzeybatisinda ise Gürcistan vardir. 2.100.000 nüfüslu Bakü, Azerbaycan’in baÅYkentidir. Para birimi Manat olan Azerbaycan’da Azeri Tükçesi kullanilmaktadir. 1995 verilerine göre (Tika 1995:7) 7.486.090 nüfuslu olan Azerbaycan’da nüfusun 3.952.800’ü kentte, 3.477.900’ü kirsal kesimde yaÅYamaktadir. Azerbaycan’in doÄYal kaynaklari petrol, doÄYal gaz ve demirdir. Ayrica tarimsal alanlara sahip Azerbaycan’da üzüm, pamuk, tütün, sebze ve meyve yetiÅYtiriciliÄYi yapilmaktadir. Azerbaycan’da 1.009.300 kiÅYi tarimda, 429.400 kiÅYi sanayide olmak üzere 2.727.834 kiÅYi toplam çaliÅYan nüfusa sahiptir. KiÅYi baÅYina milli geliri 1994 yilinda 168.000 Manat’dir.

30 Eylül 1991’de baÄYimsizliÄYini ilan eden Azerbaycan’da 7 Haziran 1992’de yapilan CumhurbaÅYkanliÄYi seçiminde Ebulfeyz Elçibey Azerbaycan Cumhuriyeti’nin baÅYina gelmiÅYtir. 4 Haziran 1993’de gerçekleÅYtirilen darbe ile Elçibey görevden uzaklaÅYtirilmiÅY yerine Meclis baÅYkani Haydar Aliyev getirilmiÅYtir. 3 Ekim 1993’te yapilan seçimle de Aliyev CumhurbaÅYkani seçilmiÅYtir.

BaÄYimsizlik Öncesi Azerbaycan’da EÄYitim

28 Nisan 1920’de Kizil Ordu tarafindan iÅYgal edilen Azerbaycan’da Sovyetler, Komünizm adina milli duygulara yer vermeyen bir eÄYitim sistemini yerleÅYtirmiÅYtir. Azerbaycan Yüksek Sovyet’i 1 Mayis 1925 bir kararneme çikararak Arap alfabesini kaldirarak Latin alfabesine geçilmesini saÄYlamiÅYtir. 1928’de Türkiye’de Latin alfabesi kabul edilince Sovyetler BirliÄYi bu kez Azerbaycan’da Latin alfabesini kaldirarak yerine Kril alfabesini getirmiÅYtir (OÄYan 1992:23).

Sovyet döneminde Azerbaycan’da okuma yazma bilenlerin sayisi hizla yükselmiÅYtir. Bugün nüfusunun % 95’inin üzerinde Azerbaycan Türk’ü okuma ve yazma sorununu çözmüÅY durumdadir. Sovyet döneminde önce ilkokul, sonra da ortaokul zorunlu eÄYitim haline getirilmiÅYtir.

Azerbaycan EÄYitim Sistemine Genel BakiÅY

Azerbaycan eÄYitim sisteminin genel esaslarini, 1992 yilinda Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclis’i tarafindan kabul edilen“Tahsil Kanunu” belirlemektedir. Alti bölümden oluÅYan Tahsil kanununun birinci bölümü “Genel Maddeler” baÅYliÄYini taÅYimaktadir. Ä°kinci bölümü “EÄYitim Sistemi”, üçüncü bölümü ise“EÄYitim Sisteminin Yönetimi”oluÅYturmaktadir. Dördüncü bölümde ise “EÄYitim Projesinin Ä°ÅYtirakçileri” baÅYliÄYi altinda eÄYitime doÄYrudan veya dolayli katilanlar incelenmektedir. BeÅYinci bölümde “EÄYitim Finansmani” ile ilgili maddeler vardir. Son bölüm“EÄYitim Alaninda Uluslararasi Ä°ÅYbirliÄYi” baÅYliÄYini taÅYimaktadir. Irki, milli ve dini mensubiyeti, dili, cinsi, yaÅYi, saÄYliÄYi, maddi durumu, siyasi görüÅYü gözetilmeksizin vatandaÅYlarin eÄYitim hakki tahsil kanunu ile güvence altina alinmiÅYtir. VatandaÅYlarin eÄYitim türünü, okulunu ve eÄYitim dilini seçme serbestliÄYi vardir.Azerbaycan eÄYitimi, demokratik bir karakter taÅYimakta olup genel dünyevi deÄYerler, milli zemin üzerinde öÄYretilmektedir. Azerbaycan’da eÄYitimin dayanaÄYi anayasa, yasalar, tahsil kanunu ve uluslararasi anlaÅYmalardir..

Azerbaycan EÄYitim Kurumlari

Azerbaycan eÄYitim sistemindeki okullar; ilkokula kadar terbiye (ana okulu), umum eÄYitim (ilkokul, ortaokul, lise), PeÅYe (meslek), ihtisas eÄYitimi, yüksek öÄYretim ÅYeklinde yapilandirilmiÅYtir.

EÄYitim sisteminin basamaklari tahsil kanununun 11. maddesinde ÅYöyle belirlenmektedir.

-   Okulöncesi EÄYitim: Anaokulu ve KreÅYler

-   Umum Tahsil (Genel EÄYitim):Ä°ptidai, Esas eÄYitim, Lise.

-   Meslek Ä°htisas EÄYitimi:Teknik ve Meslek eÄYitimi, Orta Ä°htisas eÄYitimi.

-   Yüksekokullar: Üniversiteler, Enstitüler, Harbokullari, Akademiler.

-   Yüksek Okul Diplomasi Aldiktan Sonraki EÄYitim: Magistaratura (Yüksek lisans), Doktoratura (Doktora).

Azerbaycan Cumhuriyeti tahsil kanununun 12. maddesi ise eÄYitim türlerini ÅYöyle belirlemiÅYtir: A-) Sadece eÄYitim görenler, B-) ÇaliÅYarak eÄYitim görenler, C-)Ailede eÄYitim görenler, D-) Serbest eÄYitim görenler.

Devlet belirli ihtisas dallarinda, çaliÅYarak eÄYitim görmeyi veya eksternat yoluyla sadece sinavlara girerek bir okuldan mezun olmayi yasaklamiÅYtir (Tip, mühendislik, vb. dallarda). Lenin Eksternat yoluyla hukukçu diplomasi almiÅYtir. Eksternat, Türkiye’deki açiköÄYretim ile eÅYdeÄYerdir.

EÄYitim Dili

Azerbaycan Cumhuriyeti Tahsil Kanunu’nun 6. maddesi eÄYitim dilini düzenlemektedir. Bu maddeye göre “Azerbaycan Cumhuriyeti’nin eÄYitim kurumlarinda eÄYitim dili Azerbaycan Dili’dir.” Ancak toplumun talebine uygun olarak devlet standartlari çerçevesinde, mutlaka Azerbaycan Dili, Azerbaycan Tarihi, Azerbaycan Edebiyati ve Azerbaycan CoÄYrafyasi da öÄYretilmek ÅYartiyla azinlik halklarinin dillerinde ve Bati Dillerinde eÄYitim yapilabilir.

Azinlik okullarinda Azerbaycan EÄYitim BakanliÄYinin belirlediÄYi programa ek olarak haftada ikiÅYer saat her sinifta kendi ana dilleri okutulmaktadir. Azinlik okullarinda öÄYretim dili, o azinliÄYin konuÅYtuÄYu dildir.

Okulöncesi EÄYitim

Azerbaycan Tahsil Kanununun 14. maddesi okulöncesi eÄYitimi düzenlemektedir. Buna göre okulöncesi eÄYitim 1.5 yaÅYinda baÅYlayip 6 yaÅYina doldurana kadar ailede ve okulöncesi terbiye kurumlarinda verilmektedir. Okulöncesi eÄYitim zorunlu deÄYildir. Okulöncesi kurumlara çocuklar ailelerinin isteÄYi üzerine alinirlar. Bu kurumlarda çocuklar aile ile siki bir iÅYbirliÄYi halinde yetiÅYtirilirler. Bu kurumlar Tahsil Kanununda terbiye kurumlari adiyla anilmaktadirlar. Devlet, çocuklarin ve bebeklerin terbiyesi ve sosyal geliÅYmesi için mali ve maddi yardim güvencesi vermektedir.

 

Okulöncesi eÄYitim kurumlarinin amaçlari ÅYu ÅYekildedir:

1.  Çocuklara Azerbaycan Dilinin öÄYretilmesi.

2.  Milli ve ahlaki deÄYerlerin öÄYretilmesi.

3.  Yetenekli öÄYrencilerin ortaya çikarilmasi.

4.  Yetenekli öÄYrencilerin yeteneklerine göre (jimnastik, resim, müzik, korografi, yabanci dil vb) temel eÄYitime baÅYlanmasi.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nde okulöncesi eÄYitim kurumlari ÅYu ÅYekilde belir­lenmiÅYtir.

-   Körpe Evleri: 1.5-2 yaÅY arasi çocuklarin devam ettiÄYi okulöncesi eÄYitim kurumlaridir.

-   Körpe Evleri Bahçeleri: 2 - 3 yaÅY arasi çocuklarin devam ettiÄYi okulöncesi eÄYitim kurumlaridir.

-   Çocuk Bahçeleri ve Aile Bahçeleri: 3 - 6 yaÅY arasi çocuklarin devam ettiÄYi okulöncesi eÄYitim kurumlaridir.

-   Okul Bahçeleri: Herhangi bir okulun bünyesinde açilan okulöncesi eÄYitim kurumlaridir.

-   Bahçe Ä°nternatlari: Ailelerin, çocuklarini yatili olarak verdikleri okulöncesi eÄYitim kurumlaridir.

-   Çocuk Evleri: Öksüz, yetim ve bakima muhtaç çocuklarin bakildiklari okulöncesi eÄYitim kurumlaridir.

-   Sakat ve zihinsel özürlü çocuklar için çocuk evleri

Azerbaycan’da 2268 okulöncesi eÄYitim kurumu bulunmaktadir. Bu kurumlarda 173.000 öÄYrenci terbiye almaktadir. Okulöncesi çaÄY nüfusun okullaÅYma orani % 18.4’tür. Bu kurumlarda 20.000’e yakin öÄYretmen görev yapmaktadir (Tika 1995).

Genel EÄYitim Okullari

Azerbaycan eÄYitim sisteminde genel eÄYitim okullari; Ä°ptidai Tahsil (Ä°lkokul), Esas Tahsil (Ortaokul) ve Orta Tahsil (Lise) olmak üzere üç basamaktan oluÅYmaktadir.

Ä°ptidai eÄYitime 1 Eylül’de 6 yaÅYini bitirmiÅY olan çocuklar kabul edilir ve 14 yaÅYini bitirmiÅY olan çocuklar okuldan atilir. Ancak öksüz ve bakima muhtaç olan çocuklar sorumlu kiÅYi ve kurumlarin izni olmadan okuldan uzaklaÅYtirilamaz. Ä°ptidai eÄYitimi (ilkokulu) bitirene diploma verilmez, çünkü zorunlu eÄYitim daha bitmemiÅYtir.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nde iptidai eÄYitim baÄYimsiz okullarda verilebildiÄYi gibi birleÅYik okullarda da (ilk, orta ve lise ayni binada) verilebilmektedir. TÄ°KA’nin yayinlanmamiÅY olan 1996 yili Azerbaycan Ülke Raporuna göre Azerbaycan’da 496’si baÄYimsiz binada olmak üzere toplam 1522 iptidai mektep vardir.

Esas Tahsil (Ortaokul)

11-16 yaÅY grubunu kapsayan bu eÄYitim kademesi zorunlu eÄYitimin içine girmektedir. Esas tahsilde (ortaokul) eÄYitim süresi alti yildir. Buradan mezun olanlara diploma veriliyor. 8.sinifi okuyup ayrilana natamam orta diplomasi veriliyor.

Esas tahsilde siniflarda öÄYrenci sayisi azami 20 kiÅYidir. 40 kiÅYiye ulaÅYan siniflar ikiye bölünüp iki sinif haline getirilmektedir. Ancak kirsal kesimlerde bu kurala uymak zorunlu deÄYildir. Bölge eÄYitim müdürlüklerinin insiyatifine birakilmiÅYtir.

Orta Tahsil (Lise)

Azerbaycan Cumhuriyeti’nde orta tahsil 3 yil süreli olup 1995 yilina kadar zorunlu eÄYitim kapsamindan deÄYildi. 1995 yilindan sonra zorunlu eÄYitim kapsamina alinmiÅYtir. Böylece Azerbaycan’da zorunlu eÄYitim süresi 11 yila çikarilmiÅYtir. Orta tahsilde bir sinifta en az 15 en çok 29 öÄYrenci öngörülmektedir. Sinif mevcudu 30’a ulaÅYtiÄYi zaman, sinif ikiye bölünüp yeni bir sinif açilmaktadir.

Üniversiteler kendi bünyelerinde liseler açabilmektedirler. Bu liseler ihtisas liseleri diye anilmaktadir. Bu liselerde belli bir dalda ihtisas eÄYitimine aÄYirlik verilmektedir. ÖrneÄYin bir Pedagoji Üniversitesi kendi bünyesinde pedagoji aÄYirlikli dersler veren bir lise açabilmektedir.

Orta tahsili bitiren öÄYrencilere olgunluk diplomasi ile birlikde bir yüksek öÄYrenime devam etme hakki da verilmektedir (Okutan 1995:98). Genel eÄYitim (11yillik süre), kanunlarin belirlediÄYi süre tamamlanmadan da bitirebilinir. BaÅYka bir deÄYiÅYle 11 yillik eÄYitim süresi öÄYrencinin yeteneÄYine göre 9 yil veya daha az bir sürede bitirilerek diploma alinabilir.

Azerbaycan Cumhuriyeti eÄYitim sisteminde lise yaÅYini geçmiÅY çaliÅYanlarin lise eÄYitimi alabilmesi için genel eÄYitim müesseselerinin bünyesinde akÅYam ve giyabi eÄYitim siniflari açilabilmektedir. AkÅYam siniflarinda öÄYrenciler derslere akÅYamlari devam etmektedir. Giyabi eÄYitimde ise yilin belli zamanlarinda (okula devam etmeyen yetiÅYkinler) öÄYrenciler sinavlara tabi tutularak baÅYarili olanlara lise diplomasi verilmektedir.

Mesleki ve Teknik EÄYitim

Mesleki ve teknik eÄYitime, zorunlu eÄYitimi bitiren sanata ilgisi olan kiÅYiler, çeÅYitli üretim alanlarinda meslek bilgisini arttirmak isteyenler veya mesleÄYini deÄYiÅYtirmek amacini güdenler baÅYvurabilirler. VatandaÅYlarin çeÅYitli meslekler öÄYrenmesi, ihtisaslarinin arttirmasi ve yeni bir ihtisas alanina geçmesi için meslek okullarina ilave olarak kurslar da organize edilebilir. Farkli bölgelerde, o bölgenin özelliÄYine göre önem arz eden alanlarda meslek okullari ve meslek liseleri açilabilir. Mesleki ve teknik eÄYitim kuruluÅYlarinin gündüz ve akÅYam türleri mevcuttur.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nde iki tür meslek eÄYitimi veren kuruluÅYlar vardir. Birisi meslek liseleri (PeÅYe lisesi) diÄYeri ise meslek okullaridir (PeÅYe okullari). Meslek liseleri mesleki eÄYitimle birlikte lise eÄYitimi de vermektedir. Bu okulu bitiren öÄYrencilere lise düzeyinde diploma verilmektedir. Zorunlu eÄYitimi bitirdikten sonra meslek liselerine girilebildiÄYi gibi, liseyi bitirinler için eÄYitim süresi daha kisa tutulan ve sadece meslek dersleri gösterilen mesleki eÄYitim verilmektedir.

Meslek okullarinda (PeÅYe okulu) herhangi bir meslek alaninda öÄYretim yapilmakla birlikte lise diplomasi verilmez. Ä°steyen herkes meslek okuluna kayit yaptirip öÄYrenim görebilir. Bu okulu bitirenlere ustalik belgesi verilir.

Bu tür okullarda unutulmaya yüz tutmuÅY geleneksel sanat dallarinin yaÅYatilmasi için eÄYitim de verilmektedir. Bu okullarda sinif mevcudu 15 olarak belirlenmiÅYtir. ÖÄYrenim yaÅYi 16-30 yaÅY arasidir.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nde meslek eÄYitimi veren okullarin sayisi 177’dir. 10.000’e yakin öÄYretmen görev yapmaktadir ve 62.000 öÄYrencisi bulunmaktadir (Tika 1995).

Orta Ä°htisas Mektebleri (Meslek Yüksek Okullari)

Bu okullar teknikum ve kolej adiyla anilan lise üstü öÄYretim veren kurumlardir. Orta düzeyde meslek elamani yetiÅYtirmeyi amaçlayan bu okullara orta tahsilden sonra gidilebildiÄYi gibi liseden sonrada gidilebilmektedir. Orta tahsilden sonra bu okullara gidenler 4 yil süreli, liseyi bitirdikten sonra gidenler ise 2 yil süreli eÄYitim görmektedirler. Teknikum ve kolejler baÄYimsiz okul olarak açilabildikleri gibi üniversitelere baÄYli olarak bunlarin bünyesinde de açilabilmektedirler.

YükseköÄYretim

YükseköÄYretim okullari (yükseköÄYretim kolejleri, enstitüler, konservatuarlar, akademiler, üniversiteler) yüksek ihtisas eÄYitim programlarini gerçekleÅYtiren eÄYitim kuruluÅYlaridir.

YükseköÄYretim kuruluÅYlari uygun kadrolarinin oluÅYmasina, maddi ve teknik imkanlarina, branÅYlarinin özelliklerine göre bir kademeli, iki kademeli ve üç kademeli eÄYitim verirler. Birinci kademeyi bitirenlere bakalavr (lisans) derecesi verilir. Bakalavr derecesini almiÅY baÅYarili kiÅYiler sinavla ikinci kademe olan Magistratura (yüksek lisans) eÄYitimi alirlar. Magistratura derecesi ve ünvani alanlar yine sinavla üçüncü kademe olan Doktoratura (Doktora) eÄYitimine geçebilirler.

YükseköÄYretim kurumlarinin amaçlarini ÅYu ÅYekilde belirlenmiÅYtir.

-   Azerbaycan Cumhuriyeti’nin gereksinim duyduÄYu insangücünü yetiÅYtirmek.

-   Bilimsel araÅYtirmalar yapmak.

-   Bilimsel yayinlari gerçekleÅYtirmek.

-   Üniversite - sanayi iÅYbirliÄYi ile ülke kalkinmasina katkida bulunmak.

-   Farkli hizmetlerde görev yapan insanlarin hizmet içinde yetiÅYtirilmesine katkida bulunmak.

Azerbaycan’da yükseköÄYretim kurumlari doÄYrudan tahsil nazirliÄYina (EÄYitim BakanliÄYina) baÄYlidir. Azerbaycan Tahsil kanunun 19. maddesine göre Ali mektepleri (üniversiteler) dünya standartlarina uygun olarak EÄYitim BakanliÄYinca onaylanmiÅY öÄYretim programlarini baÄYimsiz bir ÅYekilde uygulayabilirler.

Azerbaycan’da üniversiteye devam eden öÄYrenciler, üniversiteye belli bir miktar para ödemek zorundadir. Bu miktari üniversiteler kendileri belirlemektedir. Yabanci uyruklu öÄYrencilerden bu para ABD dolari olarak tahsil edilmektedir. ÖÄYrenci tarafindan üniversiteye ödenen paranin % 10’u rektörlük fonuna, % 10’u CumhurbaÅYkanliÄYina, % 20’si tahsil nazirliÄYina (eÄYitim bakanliÄYi), % 60’i da kayit yapilan üniversiteye aktarilmaktadir.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nde Ali mekteplerinde (üniversitelerde) eÄYitim, Ayan (gündüz) eÄYitim, akÅYam eÄYitimi ve giyabi eÄYitimden oluÅYur. Üniversiteler genellikle Bakü’de toplanmiÅYtir. Bakü Devlet Üniversitesi hariç, üniversiteler belli uzmanlik alanlarina göre kurularak ilgili olduÄYu uzmanlik alanin adi ile anilirlar (Okutan, 1995: 101).

Güzel Sanat EÄYitimi

Azerbaycan eÄYitim sisteminin içinde ince sanat adi verilen güzel sanatlar eÄYitimi ayri bir yer iÅYgal etmektedir. Güzel sanatlar eÄYitimi mecburi olmamak kaydiyla iptidai eÄYitimle birlikte baÅYlamaktadir. ÖÄYrenci ilkokula giderken ayni zamanda isterse sanat eÄYitimi veren okullara da devam edebilmektedir. Sanat eÄYitimi veren okullarda öÄYrencinin öÄYretmeni ile baÅYbaÅYa çaliÅYma imkani bulunmaktadir. Okullarin fiziki yapisi ve donatimi her türlü çaliÅYmanin gerçekleÅYmesine olanak saÄYlayacak özellikleri taÅYimaktadir. Bu tür okullar 9 yil eÄYitim vermektedir. Yetenekli öÄYrenciler daha sonra bu okullarin bir üst kademesi olan ve lise eÄYitimi yerine geçen okullarda eÄYitim alabilmektedir. AÄYirlikli sanat eÄYitimi verilen bu tip okullardan (temayül mektebleri) mezun olan öÄYrenciler konservatuar veya güzel sanatlar üniversitelerine devam edebilmektedir.

Azerbaycan EÄYitim Sisteminin Yönetimi

Azerbaycan eÄYitim sistemi halen SSCB’nin izlerini taÅYimaktadir. EÄYitim yönetiminin sinirlari tahsil kanunun üçüncü bölümünde çizilmiÅYtir. EÄYitim yönetimi yerel yönetimlerin de etkin olduÄYu merkezi bir yönetim anlayiÅYi ise sürdürül­mektedir. EÄYitim yönetiminin yasal dayanaklari tahsil kanunun 29. maddesinde ÅYöyle belirtilmektedir.

-   Anayasa

-   Tahsil kanunu (eÄYitim kanunu)

-   Esasname (tüzük)

-   Nizamname (yönetmelik)

-   Uluslararasi anlaÅYmalar

Anayasa ve tahsil kanunu yeni Cumhuriyet’le birlikte çikarilarak milli mecliste kabul edilen metinlerdir. Ülkedeki tüm eÄYitim kurumlari bu metinlerle belirlenen amaçlar doÄYrultusunda faaliyet göstermek zorundadir. Esasnameler çerçevesinde her okul kendi nizamnamesini hazirlayip bölge eÄYitim müdürlüÄYünün onayini alarak eÄYitim bakanliÄYina bildirir.

 Azerbaycan EÄYitim BakanliÄYi

Azerbaycan EÄYitim BakanliÄYi, eÄYitim sisteminin yönetilmesinde merkezi bir rol oynayan bir organdir. EÄYitim alaninda devlet politikasinin oluÅYturulmasina katkida bulunur. Kanun taslaklari, hazirlayarak milli meclise sunar ve kanunlaÅYmasini saÄYlar. Çikarilan kanunlarin uygulanmasini temin eder. EÄYitim sistemi içinde informasyonu saÄYlar.. EÄYitimin dünya standartlarinda olabilmesi için EÄYitim BakanliÄYi bünyesi içerisinde “Devlet Yüksek Ekspert Komisyonu” oluÅYturulur. Bu komisyon eÄYitim bakani kadar yetkilidir. EÄYitim alaninda en yüksek ihtisasli uzmanlardan oluÅYturulur (Tahsil kanunu madde 7, 31).

Azerbaycan EÄYitim BakanliÄYinda çeÅYitli komisyonlar oluÅYturularak belirli zamanlarda uzmanlik kadrolarinda çaliÅYan kiÅYilerin yeterliliklerini denetler.

Azerbaycan EÄYitim BakanliÄYi eÄYitim planlari, programlari, ders kitablari, araç ve gereçleri, metodik materyallerin hazirlanmasi ve basilmasini organize eder, eÄYitim kurumlarina informasyon desteÄYi vererek dünyadaki geliÅYmeleri kurumlara ulaÅYtirir.

Bölge EÄYitim Müdürlükleri

EÄYitim BakanliÄYinin bölge temsilcisidir. EÄYitim BakanliÄYina baÄYli olarak görev yapar. Bakanlik, bölgelerde eÄYitim faaliyetlerini sürdürebilmek için bölge (il) eÄYitim müdürlükleri açar. Bölge eÄYitim müdürlüklerinin görevleri; devletin eÄYitim politikasinin illerde uygulamak ve eÄYitim kurumlarinin tahsil kanununa uygun olarak çaliÅYmalarini saÄYlamaktir. Bölge eÄYitim müdürlükleri, bölgesel eÄYitim ihtiyaçlari konusunda bakanliÄYa bilgi verir, öÄYretmenlerin yeterliliÄYini kontrol eder.

Bölgesel Devlet Ä°dare Organlari

Devletin eÄYitim politikasinin uygulanmasini saÄYlarlar. bu organlarin görevleri ÅYunlardir;

-   Bölgenin bütçe hesabindan hangi eÄYitim kurumuna ne kadar bütçe ayrilacaÄYini tespit eder.

-   O bölgedeki eÄYitim kurumlarinin bütçesinin toplanmasini ve hesaplanmasini yapar.

-   Bölge özelliÄYini, perspektiflerini (gelecekteki durumu) tespit edip eÄYitimin geliÅYmesi ve yönlendirilmesiyle ilgili tedbirler alir.

-   EÄYitim görevlilerinin sosyal haklarini teminat altina alir.

-   Gönüllü baÄYiÅYlardan oluÅYan paralarla bir eÄYitim fonu oluÅYturur.

-   Bölgedeki eÄYitim kuruluÅYlarinin idari iÅYlerini (yeni okul açimi, tamirati, techizati, düzenlenmesi, alim satimi v.b.) yürütür.

-   YaÅYi küçük öksüz çocuklarin devlet güvencesi altinda bakima alinmasini saÄYlar.

-   Okullar arasi koordinasyonu saÄYlar.

-   GerektiÄYinde köyde yaÅYayan öÄYrencilerin okullarina ücretsiz taÅYinmasini saÄYlar.

-   Yeni okul açilmasi veya okul kapatilmasi için bakanliÄYa öneride bulunur.

Bölgesel Devlet Ä°dare Organlari, okul ve eÄYitim müesseselerinin dahili yönetimine kariÅYamazlar (Tahsil kanunu madde 33).

EÄYitim Kurumlarinin Özünü Ä°dare Organlari

Bu organlar “Konferans” ve “Şura” diye anilmaktadir. Okul yönetiminde en yüksek organ konferanstir. Konferans, okulda görev yapan öÄYretmenlerden, velilerden ve orta tahsilde öÄYrenim gören öÄYrencilerden seçilen kiÅYilerden oluÅYur ve okul yönetimine çeÅYitli önerilerde bulunur. Okullarda konferansin yaninda bir de mektep ÅYurasi oluÅYturulur. Mektep ÅYuralarinin görevleri; okullarda eÄYitim ve öÄYretim hizmetlerini geliÅYtirerek daha etkin hale getirmektedir. Mektep ÅYurasi öÄYretmenlerin meslekteki geliÅYmelerini saÄYlamak için pedagoji ÅYurasi oluÅYturur.

Mektep ÅYurasi ve konferanslar okul, ilçe, bölge ve ülke çapinda ayri ayri oluÅYturulurlar (Tahsil kanunu madde 34). Bu ÅYuralarin ve konferanslarin yaninda bakanlik bünyesinde oluÅYturulan ve bütün bu mektep ÅYuralari ve konferanslarin baÅYi olan ayrica bakana öneriler götürebilen Azerbaycan Cumhuriyeti EÄYitim Şurasi vardir. Bu ÅYurada görevli olan kiÅYiler görevlerine seçim yoluyla gelmektedirler.

Okullarin Özünü Ä°daresi

Okullarin kendi kendilerini idare etmesinde serbesiyet taninmiÅYtir. Okullar kendi kendilerini idare ederken Anayasa, tahsil kanunu esasname ve nizamnamelere baÄYli kalarak ÅYu görevleri yerine getirir;

-   Kendi iÅYlerini baÄYimsiz olarak planlayabilmek.

-   EÄYitim, terbiye, bilimsel araÅYtirmalar, metodik ve mali iÅYler, ekonomik ve ticari konularda kendi baÅYlarina karar vermek (Şayet varsa okulun arazisinin ekimi, okul üretim yapabilme kapasitesinde ise diÅYariya sipariÅYle iÅY yapmak vb.).

-   Okul, devlet ve kurumlarin sipariÅYlerini göz önünde bulundurarak öÄYrenci alimina karar vermek.

-   Bunun sonucunda kadro yetersiz kalirsa öÄYretmen ve eÄYitimci alimina karar vermek.

-   DiÄYer devletlerden öÄYrenci alimina karar vermek

-   Mali , iaÅYe ve saÄYlik iÅYlerini kontrol etmesi..

Okul Yöneticileri

Okul yönetiminin özünde nizamname vardir. Nizamnameler mektep ÅYurasi tarafindan oluÅYturularak kabul edilir. Bölge eÄYitim müdürlüÄYü ve eÄYitim bakanliÄYinin onayi alindiktan sonra yürürlüÄYe girer. Nizamnamesi bölge eÄYitim müdürlüÄYü ve EÄYitim BakanliÄYi tarafindan onaylanmamiÅY bir okul hukuki sayilmaz. Okullari müdür, direktör, rektör veya baÅYkan yönetir. Okulu yöneten kiÅYi o okulun nizamnamesi gereÄYince beÅY yil süreli olarak mektep ÅYurasi tarafindan seçilir. Bir okul yöneticisi en fazla 2 defa üst üste seçilebilir. Yetersiz bulunan okul yöneticisinin görevden alinmasi için mektep ÅYurasi bölge eÄYitim müdürlüÄYüne ve bakanliÄYa öneride bulunur. Askeri ve polis okullarinin baÅYkanlari (yöneticileri) atama yoluyla göreve gelip, görevlerinden ayrilirlar.

EÄYitim Faaliyetine Katilanlar

Azerbaycan eÄYitim sisteminde eÄYitim faaliyetine katilanlar dört ana baÅYlik altinda toplanmiÅYtir.

1.  EÄYitilenler

Çocuklar, ÖÄYrenciler, Şakirtler (öÄYretime yeni baÅYlayanlar), Bakalavr (Üniversite öÄYrencileri), Kursaltlar (Kurs gören öÄYrenciler), Müdavimler (Mezuniyet aÅYamasina gelen öÄYrenciler), Stajerler (staj yapan öÄYrenciler), Ardinatörler (AraÅYtirma görevlileri), Magistirlar (Yüksek Lisans ÖÄYrencileri), Doktorantlar (Doktora ÖÄYrenciler)

2.  EÄYitenler

KreÅY bakicilari, Terbiyeciler, ÖÄYretmenler, ÖÄYretim fonksiyonlu magistirlar, Psikologlar, Sosyologlar, Emek talimi ustalari, Metodistler, Bilimsel AraÅYtirmacilar Mühendis ve teknik çaliÅYanlar, ÖÄYretim faaliyetine yardimci olan görevliler Kütüphaneciler, Pedagojik yayinlarin çaliÅYanlari.

3.  Veliler veya onlarin vekilleri

4.  EÄYitim faaliyetine katilan kurum, teÅYkilat, ÅYirket, cemiyet, dernek ve birliklerin temsilcileri

ÖÄYretmenler

Azerbaycan’da öÄYretmenler Pedagoji Üniversitesinin çeÅYitli branÅYlarindan mezun olarak göreve baÅYlarlar. ÖÄYretmenler tek kaynaktan yetiÅYtirilirler (Okutan, 1996: 103). Bir kiÅYinin iptidai hariç (ilkokulu), herhangi bir okulda öÄYretmen olabilmesi için muhakkak pedagoji üniversitesinden mezun olmasi gerekir. Okul öncesi ve iptidai (ilkokul) öÄYretmenleri zorunlu eÄYitimden sonra meslek lisesi eÄYitimi alarak göreve baÅYliyabilirler. Bu öÄYretmenler üniversite mezunu deÄYildir.

ÖÄYretmenler pedagoji üniversitesinden mezun olduktan sonra EÄYitim BakanliÄYi tarafindan tayin ile atamalari yapilir. ÖÄYretmenlerin belli bir süre mecburi hizmet yapma zorunluluÄYu vardir. Mecburi hizmet süresi dolan öÄYretmen isterse ve gitmek istediÄYi bölgede boÅY kadro varsa baÅYka bir bölgeye tayin çikartabilir. Bakü’de çaliÅYan bir öÄYretmen diÄYer bölgelerde çok kolay iÅY bulabildiÄYi halde köy ve ilçelerde çaliÅYan bir öÄYretmenin büyük bir kente gelip çaliÅYmasi mümkündür fakat boÅY kadro bulmasi çok zordur.

ÖÄYretmenlerin her beÅY yilda bir dört aylik bir hizmetiçi eÄYitimden geçme zorunluluÄYu vardir. Hizmetiçi eÄYitimler bölgesel devlet idare organlarinca düzenlenir. Hizmetiçi eÄYitimler üniversitelerle iÅYbirliÄYi ile gerçekleÅYtirilir.

Araliksiz on sene öÄYretmenlik yapan bir kimse kanunlar gereÄYi, isterse bir seneye kadar maaÅYini da alarak yaraticilik iznine ayrilabilir. Ailede bir öÄYretmen varsa o ailenin oturduÄYu evin kirasi, elektrik, su, isinma giderleri devlet tarafindan ödenir. Bir öÄYretmenin haftada gireceÄYi ders saati 12 saatden fazla olamaz. Bunu 8 saati maaÅY karÅYiliÄYi 4 saati ise ücret karÅYiliÄYi dersdir. Bir öÄYretmenin görevinin özelliÄYinden dolayi saÄYliÄYi zarar görüyorsa maaÅYinin % 15-20’sinden az olmamak kaydiyla ek ödenek verilir. ÖÄYretmenler toplu taÅYim araçlarindan ücretsiz yararlanmaktadirlar.